Pozycja: zamki i pałace>>podróże>>warmińsko-mazurskie>> Lidzbark Warm.
English Deutsch
Strony główne działu




Technologia

Valid XHTML 1.0 Transitional

Valid CSS!


Opcje:

Warmińsko-mazurskie na forum - skomentuj

Dodaj zdjęcie obiektu z województwa do albumu


LIDZBARK WARMIŃSKI


miasto powiatowe, siedziba urzędów gmin miejskiej i wiejskiej, województwo warmińsko-mazurskie


Miasto Lidzbark Warmiński (niem. Heilsberg) to historyczna stolica Warmii. Funkcję tą pełnił przez niemal sześć stuleci, bo od roku 1350 do XIX wieku. W mieście zachowały się nieliczne świadectwa jego dawnej potęgi. Najbardziej dobitną wizytówką jest potężny zamek biskupów warmińskich. Dziś Lidzbark należy do większych miast regionu i jest znaczącym ośrodkiem turystycznym. Znajduje się tu , lub znajdowało kilka „naj” regionu. Nie tylko ocalałe zabytki przyciągają przyjezdnych. Odbywają się tu znane z telewizji Lidzbarskie Starcia Kabaretowe, oraz Lidzbarskie Wieczory Humoru i Satyry.


Rzeka Łyna od strony przedzamcza. W oddali widoczny kościół farny.

Rzeka Łyna od strony przedzamcza. W oddali widoczny kościół farny.


Dawniej istniała tu pruska osada Lecbarg, leżąca na pograniczu ziem Warmów i Bartów. W roku 1240 podbita została przez Krzyżaków i trzy lata później weszła w skład nowoutworzonej diecezji warmińskiej. 12 sierpnia 1308 roku biskup warmiński Eberhard nadał osadzie prawa miejskie na lokacji chełmińskiej. W roku 1350 Lidzbark stał się siedzibą biskupów warmińskich. Rozpoczął się gwałtowny rozwój miasta. Wzniesiono fortyfikacje, ratusz, szpital i kościół. Zbudowano wodociąg i rozpoczęto prace przy budowie murowanego zamku, godnego miana stolicy biskupiej. Na szczególną uwagę i wspomnienie zasługuje dawny gotycki ratusz. Była to najokazalsza budowla tego typu na Warmii. Planuje się obecnie rekonstrukcję budynku. Miasto zaludnione zostało osadnikami ze Śląska, skąd się wzięło podobieństwo zwyczajów i gwary.


Ratusz i rynek w XIV/XV wieku.

Ratusz i rynek w XIV/XV wieku.


W roku 1440 Lidzbark przystąpił do Związku Pruskiego i oddał się pod panowanie Polski, uwalniając się tym samym spod władzy znienawidzonego Zakonu. Miasto wzięło na swoje barki koszty wojny polsko-krzyżackiej w 1454 roku, stacjonowały tu też wojska czeskie służące polskiemu królowi. Po II pokoju toruńskim, Lidzbark razem z całą Warmią znalazł się w granicach Rzeczypospolitej.

Miasto zniszczone zostało przez wielki pożar w roku 1497. W latach 1505-1510 przebywał tutaj Mikołaj Kopernik. XVI wiek to czas ataków krzyżackich i spowodowanych nimi pożarów. Miasto jednak nie zostało zdobyte. W roku 1656 Lidzbark oblegany był przez wojska szwedzkie i brandenburskie. Również w roku 1672 miasto odparło atak Szwedów. W okresie 1703-1709 okupowali oni Lidzbark. W latach 1767-1795 biskupem warmińskim był Ignacy Krasicki. W mieście znajdowała się jego siedziba i tutaj również tworzył.

Po I rozbiorze Polski, Lidzbark znalazł się pod panowaniem pruskim. Po II rozbiorze i śmierci Krasickiego, siedzibę biskupów przeniesiono do Olsztyna. Miasto przeżywało upadek i popadało w ruinę.


Lidzbark Warmiński na rycinie z XIX wieku.

Lidzbark Warmiński na rycinie z XIX wieku.


W dniu 10 czerwca 1807 roku miała miejsce Bitwa pod Lidzbarkiem Warmińskim, podczas której zmierzyły się wojska pruskie i napoleońskie. W XIX stuleciu zabytkowa zabudowa miasta niszczona była przez pożary i Prusaków, którzy wszystko uparcie burzyli, lub przerabiali. Z centrum zniknął też stary ratusz. W roku 1896 Lidzbark ponownie stał się siedzibą powiatu, a w 1899 roku doprowadzono tu kolej żelazną. Miasto nadal tkwiło w stagnacji. W roku 1903, w północnej części Starego Miasta wzniesiono nową siedzibę władz miejskich.


Rynek na pocztówce z początku XX wieku. Widoczny pomnik w miejscu dawnego ratusza.


Podczas I wojny światowej, w roku 1914, przez pięć dni Lidzbark okupowany był przez wojska rosyjskie. W 1945 roku czerwonoarmiści zniszczyli 80 % miasta. Zachował się jedynie zamek i kościół farny. Po II wojnie światowej miasto powróciło do Polski i zaludnione zostało przybyszami z Kresów. Za PRL miała miejsce wielka dewastacja Lidzbarka Warmińskiego. Nie tylko nie odbudowano z ruin Starego Miasta, ale też zburzono w części to, co pozostało. Historyczny obszar miasta zapełniono zabudową wielkopłytową. W roku 1999 Lidzbark Warmiński ponownie stał się miastem powiatowym.


Zabytki:

Kościół farny p.w. św. Piotra i Pawła powstał w połowie XIV wieku w miejscu spalonej przez przez Litwinów świątyni drewnianej. Jest to trójnawowa budowla halowa. Nawy posiadają sklepienia gwiaździste z XIV i XV wieku. Początkowo niska wieża z drewnianą nadbudową, w latach późniejszych została rozbudowana. W okresie 1892-1896 od strony wschodniej dobudowane zostały: zakrystia, prezbiterium, oraz kruchty boczne. Budowla należy do nielicznych zabytków miasta, które przetrwały II wojnę światową.

We wnętrzu na uwagę zasługują: ołtarz główny z okresu dwudziestolecia międzywojennego, ołtarze boczne, skarbiec, oraz płyty nagrobne w posadzce, oraz w wmurowane w ścianę kościoła.


Fortyfikacje miejskie zaczęto wznosić w drugiej połowie XIV wieku, a zakończono w roku 1357. Mury były solidne, prócz części wschodniej i południowej, gdzie dodatkową przeszkodą była rzeka Łyna. Fortyfikacje posiadały baszty i bramy: Młyńską od północnego wschodu, Kościelną od południowego wschodu, Zamkową, oraz Wysoką Bramę, która jako jedyna zachowała się do dziś. Pozostałe zburzone zostały w XIX wieku. Zachowały się też pozostałości murów od strony północnej. Przetrwały dzięki dobudowywanych do nich późniejszych domów.


Rzeka Łyna i mury domów, które jak się wydaje wzniesiono na dawnych frotyfikacjach miejskich. W oddali wieża fary.

Rzeka Łyna i mury domów, które jak się wydaje wzniesiono na dawnych frotyfikacjach miejskich. W oddali wieża fary.

Rzeka Łyna i mury domów, które jak się wydaje wzniesiono na dawnych frotyfikacjach miejskich. W oddali wieża fary.


Wysoka Brama jest właściwie przedbramiem. Do roku 1868 stał przy niej barbakan. Z bramą właściwą połączona była murowaną szyją o długości 20 metrów. Potężna czteropiętrowa budowla z basztami po bokach powstała w latach 1466-1478. Górna część przebudowana została w roku 1850. Środkowa część bramy posiada ostrołukowy przejazd. Jest to najokazalszy tego typu zabytek na Warmii i Mazurach. Brama porównywana jest do Holstentora w Lubece i jest świadectwem dawnej potęgi warmińskiego Lidzbarka.


Wysoka Brama od strony wjazdu na Stare Miasto.

Wysoka Brama od strony wjazdu na Stare Miasto.


Wysoka Brama od strony zamku i Starego Miasta.

Wysoka Brama od strony zamku i Starego Miasta.


W Lidzbarku Warmińskim warto zobaczyć też: dawny kościół ewangelicki z lat 1818-1823, będący najwybitniejszym przykładem architektury protestanckiej na Warmii, kościół pw. Podwyższenia Krzyża z XVIII wieku, oranżerięKrasickiego z lat 1711-1724, neogotycki ratusz z XIX wieku, pozostałe zabytkowe zabudowania miasta, oraz cmentarze: miejski, rumuński i żołnierzy radzieckich.


ZAMEK BISKUPÓW WARMIŃSKICH

Współrzędne GPS:

Długość: 20.5827 E

Szerokość: 54.1252 N

Zamek w Lidzbarku Warmińskim należy do najpiękniejszych budowli gotyckich w Polsce i stanowi zabytek klasy światowej. Potężna warownia jest głównym magnesem przyciągającym turystów do tego miasta. Ta biskupia rezydencja przypomina nieco zamki krzyżackie w Gniewie i Radzyniu Chełmińskim.

Wcześniej istniał tu drewniany zamek-gród pruski, zdobyty później przez Krzyżaków. W 1242 roku zniszczony został przez Prusów, a następnie odbudowany z tego samego budulca. W XIII wieku wokół warowni powstała osada, która w roku 1308 uzyskała przywilej lokacyjny (o historii miasta przeczytasz na początku artykułu). Tutaj właśnie w roku 1260 wydano dekret erekcyjny kapituły warmińskiej.

Budowę murowanego zespołu zamkowego rozpoczął w roku 1350 biskup Jan z Miśni. Roboty przerywane najazdami i pożarami kontynuowali biskupi: Jan II Stryprock, Henryk III Sorbom i ich następcy. Prace ukończono w połowie XV stulecia. Powstała czteroskrzydłowa budowla na planie kwadratu z dwukondygnacyjnym, krużgankowym dziedzińcem. Skrzydła zamku posiadały cztery kondygnacje naziemne i dwie kondygnacje piwnic. W północno-wschodnim narożniku stanęła dwunastokondygnacyjna wieża-stołp o podstawie kwadratowej, wyżej przechodząca w ośmiobok. W przyziemiu zlokalizowano loch więzienny. Nakryta została dachem stożkowym. Reszta warowni posiadała dwuspadowy, stromy dach z pokryciem ceramicznym w postaci dachówki rzymskiej. Zamek wzniesiony został z cegły w układzie polskim. Dolne partie murów zbudowane są z otoczaków. Budowla stanęła w ramionach rzek: Łyny i Symsarny. Od południa znajdowała się fosa, a od wschodu staw zamkowy. Od strony północnej, nad Łyną stały młyny wodne.


Przypuszczalny stan zespołu zamkowego na przełomie wieków XIV i XV.

Przypuszczalny stan zespołu zamkowego na przełomie wieków XIV i XV.


Na przełomie wieków XV i XVI biskup Łukasz Watzenrode wzbogacił bryłę zamku o charakterystyczne późnogotyckie wieżyczki narożne, nakryte dachem namiotowym. Pełniły jedynie funkcje ozdobne. Wieżyczki są do dziś elementami, z którymi kojarzona jest lidzbarska warownia. W skrzydle południowym, w części zachodniej zlikwidowano dwupoziomowy układ piwnic. Przesklepiono też na nowo salę audiencyjną (dziś Sala Batorego)

Wjazd do zamku poprzez ostrołukową bramę zlokalizowano od strony południowej. Przez obszerną sień docieramy do dziedzińca otoczonego pięknymi krużgankami. Ich arkady na pierwszym piętrze wspierają się na kwadratowych, granitowych filarach z głowicami, a na piętrze ich miejsce zajmują ośmioboczne kolumny. Krużganki nakryte są dachami pulpitowymi.

Rezydencja szczyci się pięknymi wnętrzami. Do pomieszczeń prowadzą wspaniałe portale, ściany zdobią malowidła z różnych epok. Na uwagę zasługują: późnorenesansowy portal z roku 1612, prowadzący do wielkiego refektarza, oraz portale przy kaplicy i Sali Batorego. Sale posiadają sklepienia gwiaździste, podłogi z płytek ceramicznych, oraz marmurowych w kaplicy. Na poddaszu znajdują się pomieszczenia gospodarcze z drewnianymi podłogami i sufitami.


Plan pierwszego piętra zamku wg rysunku K. H. Clasena. Reprodukcja: A. Rzempołuch.

Plan pierwszego piętra zamku wg rysunku K. H. Clasena. Reprodukcja: A. Rzempołuch.


Drugi dziedziniec znajduje się na przedzamczu. Otoczony jest trzema piętrowymi skrzydłami. Budynki nakryte są dwuspadowymi dachami ceramicznymi. Ciekawe jest skrzydło wschodnie w formie pałacu. Przebudowane zostało około połowy XVIII wieku przez biskupa Adama Grabowskiego. Elewację frontową zdobi ryzalit zwieńczony trójkątnym frontonem. W tympanonie umieszczony jest herb biskupa Grabowskiego. Naroża budynku posiadają pilastry. Skrzydło przeznaczone było dla dworzan. W narożnikach południowo-wschodnim i południowo-zachodnim przedzamcza znajdują się baszty, a na dziedzińcu stoi rokokowa kamienna figurka św. Katarzyny.

W roku 1401 pożar strawił przedzamcze, a w 1445 roku cały zamek. Później zespół został odbudowany. W latach 1589-1598 od strony północnej dobudowany został pałac. W tym czasie zlikwidowano południową bramę, a wjazd przeniesiono na zachodnią część przedzamcza. Obok nowej bramy wzniesiono niską basteję i mury. Na początku XVII wieku prowadzono prace związane z wyposażeniem i wystrojem wnętrz. Niestety zostały zniszczone w 1626 roku przez Szwedów. W latach 1666-1673 biskup Stefan Wydżga wzniósł na międzymurzu południowym barokowy pałac, przeznaczony na mieszkania.


Przekrój podłużny skrzydła wschodniego. Reprodukcja: J. Langda.

Przekrój podłużny skrzydła wschodniego. Reprodukcja: J. Langda.


Od końca XVIII wieku zaczął się upadek zamku. W latach 1767-1795 rozebrano pałac od północy, oraz zachodni i północny mur obronny. Na przełomie XVIII i XIX stulecia zespół został mocno przekształcony, zwłaszcza skrzydło wschodnie. Powstał wtedy nowy wystrój kaplicy i stały most nad fosą. Na początku XIX wieku warownia została przekształcona w szpital wojskowy, w latach 1847-1859 umieszczono w niej sierociniec, a na przełomie XIX i XX stulecia mieścił się tu szpital zakonny. W latach 1820-1840 rozebrano pałac południowy.

W latach trzydziestych XX wieku przeprowadzono prace konserwatorskie i umieszczono w zamku Muzeum Ziemi Warmińskiej. Na przedzamczu urządzono magazyny, kawiarnię i Oddział Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Pojezierze”. Wyremontowano pałac Grabowskiego i ulokowano w nim bibliotekę. W latach powojennych prowadzono na szeroką skalę prace remontowo-rekonstrukcyjne i zabezpieczające, obejmujące cały kompleks zamkowy. Zrekonstruowano i odrestaurowano kaplicę zamkową wraz z organami, we wnętrzach położono nowe posadzki i odnowiono polichromie. Zagospodarowano fosę zamkową i odbudowano nad nią most.

Swobodnie można wejść jedynie w obręb przedzamcza. Wejście na dziedziniec zamku właściwego wymaga już opłaty. W budynku znajduje się Muzeum Warmińskie w Lidzbarku Warmińskim. Zapłacić warto, bo zwiedzania jest sporo. Szczegółowe informacje o muzeum znajdują się tutaj.


Zamek od strony południowo-zachodniej.

Zamek od strony południowo-zachodniej.


Krużganki na dziedzińcu zamku lidzbarskiego.

Krużganki na dziedzińcu zamku lidzbarskiego.


Piwnice.

Piwnice.


Most nad fosą prowadzący do bramy wjazdowej.

Most nad fosą prowadzący do bramy wjazdowej.


Skrzydło zachodnie i południowe.

Skrzydło zachodnie i południowe.


Skrzydło wschodnie przedzamcza w formie pałacu. Przed nim figurka św. Katarzyny.

Skrzydło wschodnie przedzamcza w formie pałacu. Przed nim figurka św. Katarzyny.


Wnętrza zamku w Lidzbarku Warmińskim.

Wnętrza zamku w Lidzbarku Warmińskim.


Dziedziniec i krużganki.

Dziedziniec i krużganki.

Dziedziniec i krużganki.


Kaplica zamkowa.

Kaplica zamkowa.


Sklepienie gwiaździste.

Sklepienie gwiaździste.


Skrzydło wschodnie i północne od strony dziedzińca.

Skrzydło wschodnie i północne od strony dziedzińca.


Warto mieć dobry zoom w aparacie. Zegar słoneczny wysoko na murze zamku (od strony dziedzińca).

Warto mieć dobry zoom w aparacie. Zegar słoneczny wysoko na murze zamku (od strony dziedzińca).


Skrzydło południowe z bramą wjazdową.

Skrzydło południowe z bramą wjazdową.


Część północna, oraz wieża-stołp.

Część północna, oraz wieża-stołp.


Skrzydło północne i wschodnie w roku 2003.

Skrzydło północne i wschodnie w roku 2003.


Miasto położone jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, przy drodze nr 51, prowadzącej z przejścia granicznego w Bezledach i Bartoszyc do Olsztyna. (2008)


Powiązania:

Warmia i Mazury 2008 - trasa rowerowa



Tekst: Tomasz Szwagrzak

Zdjęcia: Tomasz Szwagrzak

Dla Ciebie

Zobacz też










Hosting: Kylos