Pozycja: zamki i pałace>>podróże>>warmińsko-mazurskie>> Olsztyn
English Deutsch
Strony główne działu




Technologia

Valid XHTML 1.0 Transitional

Valid CSS!


Opcje:

Warmińsko-mazurskie na forum - skomentuj

Dodaj zdjęcie obiektu z województwa do albumu


OLSZTYN


siedziba urzędu wojewódzkiego i marszałkowskiego, miasto na prawach powiatu, województwo warmińsko-mazurskie


Olsztyn (niem. Allenstein) to obecnie największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego. Mylnie identyfikowany jest z Mazurami, które położone są kilkadziesiąt kilometrów na wschód. Olsztyn znajduje się na terenie Warmii i z nią związana jest jego historia...

W roku 1334 Henryk von Luter w zakolu rzeki Łyny założył strażnicę. Nadano jej nazwę Allenstein, co w tłumaczeniu znaczy Gród nad Łyną. W 1353 roku kapituła warmińska nadała osadzie prawa miejskie. W II połowie XIV wieku wytyczono sieć ulic i wzniesiono takie budowle, jak: mury miejskie, kościół św. Jakuba Apostoła, czy domy przy rynku. Murowany zamek zaczęto budować już wcześniej.


Rzeka Łyna przy zamku.

Rzeka Łyna przy zamku.


Osztyn w XV wieku niszczyły wojny. W roku 1440 miasto wstąpiło do Związku Pruskiego, przeciwstawiając się tym samym władzy Krzyżaków. Piętnaście lat później mieszczanie olsztyńscy wzięli udział w powstaniu przeciw Zakonowi. W 1466 roku Olsztyn wraz z całą Warmią przeszedł pod panowanie Polski. W I połowie XVI wieku administratorem dóbr kapituły był Mikołaj Kopernik. Dowodził on w roku 1521 obroną zamku przed Krzyżakami, podczas wojny z Zakonem w latach 1519-1521.

Miasto dobrze prosperowało do XVII wieku, kiedy niszczone było podczas wojen ze Szwedami, oraz wielkiej zarazy w latach 1709-1712. Olsztyn po tym ciężkim okresie podniósł się dzięki pomocy kapituły warmińskiej. Po rozbiorach Polski znalazł się pod panowaniem pruskim. 3 lutego 1807 roku zatrzymał się tutaj Napoleon Bonaparte. Miasto bardzo ucierpiało podczas wojen napoleońskich. W 1818 roku powstał powiat olsztyński. Druga połowa XIX wieku to burzliwy rozwój Olsztyna. W latach 1872-1873 doprowadzono tutaj kolej żelazną. Liczba mieszkańców wzrosła z 4 tysięcy w roku 1846 do 25 tysięcy w 1895. Przełom XIX i XX wieku to kolejne lata wielkich inwestycji. Wzniesiono nowe dzielnice mieszkaniowe, oraz budynki użyteczności publicznej, położono instalację gazową, wodociąg, założono telefon, oraz elektryczność. Uruchomiono komunikację tramwajową i lotnisko. Olsztyn był ośrodkiem polskiego ruchu narodowego na Warmii.


Stare Miasto w Olsztynie.

Stare Miasto w Olsztynie.


W wyniku plebiscytu z 11 lipca 1920 roku, Olsztyn pozostał pod panowaniem Niemiec. W roku 1939 miasto miało 50 tysięcy mieszkańców. 22 stycznia wkroczyła Armia Czerwona. Olsztyn został zniszczony w 40 %. Wysiedlono ludność niemieckojęzyczna, miasto zaczęto zasiedlać polskimi osadnikami. W 1946 roku liczyło 23 tys. mieszkańców.

Miasto stało się stolicą województwa, co miało wielki wpływ na jego rozwój. Wznoszono nowe zakłady przemysłowe, oraz dzielnice mieszkaniowe. W roku 1950 Olsztyn liczył już 68 tyś mieszkańców, a w roku 1980 – 133 tysiące. Obecnie mieszka tu około 175 tysięcy ludzi.


Zabytki:

Stare Miasto w Olsztynie jest całkiem urokliwie i klimatyczne. Jest jednak pełne skrajności. Odbudowane, lub wyremontowane średniowieczne zabytki sąsiadują z potworkami z czasów PRL, lub wymysłami współczesnych architektów. Generalnie jednak cała starówka jest bardzo przyjemna. Nie sposób wymienić wszystkich wartych zobaczenia obiektów. Skupmy się na najważniejszych:

Mury miejskie zaczęto wznosić w II połowie XIV wieku. Pierwotnie w systemie fortyfikacyjnym miasta istniały trzy bramy: Górna (Wysoka), Dolna i Młyńska. W XVI zbudowano drugi, niższy ciąg murów z bastejami od strony północnej i wschodniej. System przystosowany został do broni palnej. Po roku 1620 fortyfikacje zostały znów wzmocnione. Mury miejskie zaczęto rozbierać w w końcu XVII stulecia.


Brama Górna od strony wjazdu do średniowiecznego miasta.

Brama Górna od strony wjazdu do średniowiecznego miasta.


Najbardziej wyniosłą dziś pozostałością fortyfikacji miejskich jest Brama Górna (Wysoka). Zbudowana została w XIV wieku. W roku 1788 została wyremontowana i przystosowana na zbrojownię szwadronu dragonów. Od roku 1858 mieściło się tu więzienie, a w 1898 przekazano ją komisariatowi policji. W 1863 roku więziony był tu Wojciech Kętrzyński, oskarżony o pomoc powstańcom styczniowym. Brama Górna została odnowiona w roku 2003. W jej blendzie umieszczono wizerunek Matki Bożej Królowej Pokoju, podarowany przez Jana Pawła II. Brama jest budowlą czterokondygnacyjną. W szczycie znajduje się pięterko tworzące piątą kondygnację. Posiada szczyty schodkowe, oraz czterokondygnacyjną przybudówkę od wschodu. Całość kryta jest dachami dwuspadowymi.


Widok na bramę ze Starego Miasta.

Widok na bramę ze Starego Miasta.


Oprócz bramy, zachowały się też pozostałości murów miejskich przy zamku, bazylice św. Jakuba, oraz przy ulicach: Asnyka i Okopowej.


Pozostałości murów miejskich.

Pozostałości murów miejskich.


Bazylikę konkatedralną św. Jakuba Apostoła wzniesiono w II połowie XIV wieku w stylu gotyckim. Pierwotnie kościół posiadał wieżę drewnianą, która w roku 1596 zastąpiona została murowaną. W roku 1721 świątynia została przebudowana przez Piotra Olchowskiego z Reszla. Od połowy XVI stulecia wygłaszano tutaj kazania po polsku.

W latach 1866-1868 budowla została wyremontowana. Podniesiono ją tym samym z ruiny i nadano elementy neogotyckie. Od roku 2004 kościół nosi miano bazyliki mniejszej. W sezonie letnim odbywają się tu Olsztyńskie Koncerty Organowe.


Rynek Starego Miasta w Olsztynie z widoczną więżą bazyliki św. Jakuba.

Rynek Starego Miasta w Olsztynie z widoczną więżą bazyliki św. Jakuba.


Kościół był wielokrotnie plądrowany i niszczony. Nie zachowało się przez to niestety wiele z wyposażenia wewnątrz. Na uwagę zasługuje późnogotycki tryptyk z początku XVI wieku, znajdujący się w w Kaplicy Wieczystej Adoracji. Gotyckie jest także tabernakulum ścienne z kratą. Budowla zawiera także elementy z okresu renesansu i baroku. Olsztyn jest stolicą diecezji warmińskiej, jednak katedrą diecezjalną jest archikatedra we Fromborku.


Stary Ratusz wzniesiono w II połowie XIV wieku, kiedy Olsztyn uzyskał prawa miejskie. Pierwotnie posiadał jedno skrzydło. W 1620 został zniszczony podczas pożaru miasta. Wkrótce został odbudowany w innej formie. Dostawiono wieżę, pełniącą funkcje wartowni. Budowla nie była jedynie siedzibą władz miejskich. Piwnice i parter przeznaczone były do handlu. Urząd znajdował się jedynie na piętrze.


Gotyckie skrzydło ratusza, oraz rynek staromiejski.

Gotyckie skrzydło ratusza, oraz rynek staromiejski.

Gotyckie skrzydło ratusza, oraz rynek staromiejski.


W II połowie XVIII wieku ratusz przeszedł remont. Dobudowane zostało skrzydło północno-zachodnie. W 1880 roku zniesiono tu handel, a w okresie międzywojennym wzniesiono trzecie skrzydło północno-wschodnie. Budynek został zniszczony w 1945 roku przez Armię Czerwoną. W latach 1946-1949 podjęto się jego rekonstrukcji. Niestety nie zdecydowano się odbudować wieży. Dopiero w roku 2003, podczas remontu, odrestaurowano wieżyczkę, oraz odsłonięto gotyckie elementy (ośle grzbiety). Pod ratuszem zachowały się średniowieczne piwnice. W ścianach umieszczone są zegary słoneczne. Obecnie w budynku mieści się siedziba Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej.


Póżniejsze skrzydła olsztyńskiego ratusza.

Póżniejsze skrzydła olsztyńskiego ratusza.

Póżniejsze skrzydła olsztyńskiego ratusza.


ozostałe zabytki obecnej stolicy Warmii i Mazur pochodzą z XIX i XX stulecia.


ZAMEK KAPITUŁY WARMIŃSKIEJ

Współrzędne GPS:

Długość: 20.4736 E

Szerokość: 53.7771 N

Zamek olsztyński wzniesiony został około roku 1346 przez kapitułę warmińską. Ulokowano go nad brzegiem Łyny. Od miasta (od strony północno-wschodniej) oddzielała go głęboka fosa. Była to najsilniejsza twierdza biskupia na Warmii. Zamek jest zgrabny, odznacza się lekką formą, podobnie jak większość zamków warmińskich.

Warownia powstała na planie czworoboku. Składała się z dwóch skrzydeł: południowego i północnego, oraz cylindrycznej wieży w narożu południowo-zachodnim. W skrzydle południowym znajdowała się wieża bramna. Dziedziniec zamkowy zamykały mury obwodowe od strony wschodniej i zachodniej.

W końcu XIV wieku rozbudowano dom południowy, nadbudowano część cylindryczną wieży, oraz mury obwodowe. Skrzydło północne zostało wzbogacone krużgankiem w elewacji południowej. Do domu południowego przeniesiono piwnicę, kuchnię i piekarnię. Ponad sto lat później przebudowano i powiększono wszystkie pomieszczenia w skrzydle północnym. Tu znajdowała się siedziba administratora kapituły, oraz refektarz. W domu północnym mieściły się mieszkania burgrabiego, kanoników, szafarza i wizytatorów. Na pierwszym piętrze znajdowała się kaplica św. Anny. Przyziemie zajmowały: spiżarnia, kuchnia, piekarnia i browar. Skrzydło północne do dziś jest najstarszą częścią założenia. Oprócz tego znajdowały się jeszcze na terenie zamku: więzienie, prochownia, zbrojownia, łaźnia, pralnia, stajnia i wozownia. W XV i XVI wieku twierdzę przystosowano do użycia broni palnej i sprzężono z fortyfikacjami miejskimi, tworząc jednolity system obronny.


Plan pierwszego piętra wg rysunku K. H. Clasena.

Plan pierwszego piętra wg rysunku K. H. Clasena.


W roku 1410 zamek został na krótki czas przejęty przez Janusza I Mazowieckiego. W polskie ręce trafił ponownie 8 sierpnia 1414 roku, kiedy podczas tzw. wojny głodowej zajął go oddział pod dowództwem rycerza Dziersława z Włostowic. We wrześniu tego samego roku za sprawą komtura pokarmińskiego Helfricha von Drahe, zamek odbity został przez Krzyżaków. W roku 1454 rozgoryczeni wysokimi podatkami chłopi ruszyli na warownię, celem jej zburzenia. Na szczęście im się to nie udało. W roku 1466 zamek (jak i cała Warmia) przeszła pod władanie Polski. W latach 1516-1521 mieszkał tutaj Mikołaj Kopernik. Dowodził on skuteczną obroną warowni w roku 1520.

W roku 1593 rozpoczęły się wieloletnie roboty remontowe. W połowie XVII wieku miasto i zamek zajęły wojska elektora brandenburskiego. W 1685 roku warownię opuścili administratorzy kapituły. Do roku 1772 urzędował tu jedynie burgrabia. W latach 1756-1758 na miejscu wschodniego muru obronnego postawione zostało nowe skrzydło w postaci trójkondygnacyjnego, barokowego pałacu. Zlikwidowano tym samym średniowieczną bramę.


Zamek na rycinie F. v. Quasta z 1852 roku.

Zamek na rycinie F. v. Quasta z 1852 roku.


Po roku 1772 mieściła się w zamku Gmina Urzędu Kontroli Majątków Państwowych. Po1779 roku główne piętro skrzydła północnego zajęła Gmina Ewangelicka, która przebudowała znajdujące się tutaj refektarze. W latach 1821 i 1827 zamek strawił pożar. Zniszczeniu uległo częściowo skrzydło północne, wieża dachu domu południowego, oraz budynki przy północnym i zachodnim ciągu murów obronnych. W latach 1832-1833 zburzono i na nowo postawiono dwa przęsła krużganków od strony północno-zachodniej. Na lata 1837-1839 wykonano remont skrzydła wschodniego, oraz kaplicy w skrzydle południowym, które w całości zostało odnowione w roku 1865. Do roku 1871 zakończono prace restauracyjne domu północnego.

Na początku XX wieku zamek został zaadoptowany na mieszkanie prezydenta rejencji. W tym celu w latach 1909-1911 przebudowano skrzydła: północne i wschodnie. W okresie 1926-1928 przeprowadzono ostatnie prace na terenie obiektu, związane z umieszczeniem w skrzydle południowym Muzeum Ziemi. Zabytek przetrwał szczęśliwie II wojnę światową. Dziś w zamku mieści się Muzeum Warmii i Mazur. Zbiory są bogate i warto zapłacić za wejście. Można też wejść na wieżę.


Widok na zamek od strony południowo-zachodniej.

Widok na zamek od strony południowo-zachodniej.


Zamek od strony północno-zachodniej.

Zamek od strony północno-zachodniej.


Wschodnie skrzydło barokowe.

Wschodnie skrzydło barokowe.


Widok na zamek od strony Starego Miasta.

Widok na zamek od strony Starego Miasta.


Drewniany ganek obronny.

Drewniany ganek obronny.


Widok z mostu na bramę w skrzydle barokowym.

Widok z mostu na bramę w skrzydle barokowym.


Skrzydło północne i park zamkowy.

Skrzydło północne i park zamkowy.


Wieża zamku olsztyńskiego.

Wieża zamku olsztyńskiego.


Widok z mostu zamkowego w kierunku Starego Miasta.

Widok z mostu zamkowego w kierunku Starego Miasta.


Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie:

www.muzeum.olsztyn.pl


Olsztyn to nie tylko zabytki (a może przede wszystkim). Miasto jest silnym ośrodkiem turystycznym z racji swojego położenia. W jego granicach (jak przystało na stolicę tego regionu) znajduje się 15 (!) jezior. Do innych atrakcji zaliczyć trzeba: obserwatorium astronomiczne w wieży ciśnień, planetarium, plażę, czy las miejski. Miasto w promieniu około 100 kilometrów otoczone jest jeziorami i znanymi ośrodkami turystycznymi województwa warmińsko-mazurskiego, np: Iława, Giżycko, Ryn, Mikołajki, Szczytno, Reszel, Lidzbark Warmiński, Węgorzewo, Frombork. Na wschód położona jest kraina Wielkich Jezior Mazurskich. Latem w mieście odbywa się Olsztyńskie Lato Artystyczne. (2009)


Powiązania:

Warmia i Mazury 2008 - trasa rowerowa



Tekst: Tomasz Szwagrzak

Zdjęcia: Tomasz Szwagrzak

Dla Ciebie

Zobacz też










Hosting: Kylos